Arbeidsmarkt en loonkosten
De federale regering houdt vast aan de ambitie om de werkzaamheidsgraad naar  80 % te tillen. Een leidend principe daarbij is dat werken netto minstens  € 500 per maand méér moet opleveren dan niet‑werken.

In dat kader worden de lastenverlaging bij een eerste aanwerving en een bredere verlaging van de werkgeversbijdragen – samen goed voor circa  €  1  miljard – verder uitgewerkt in de komende programmawet. Voor start‑ en scale‑ups betekent dit dat het loonkostvoordeel in de beginfase overeind blijft.

Vrijwillige overuren (“relance‑overuren”)
De populaire regeling waarbij werknemers tot 120 RSZ‑vrije overuren bruto = netto kunnen presteren, loopt eind juni af. De oppositie probeerde een onmiddellijke verlenging tot 360 uur (450 uur in de horeca) af te dwingen; de meerderheid verwierp de spoedprocedure, maar bevestigde dat de regering vóór 30  juni met een verlenging komt. Ondernemers mogen er dus van uitgaan dat de regeling doorloopt – nuttig voor piekperiodes zonder extra administratie.

Burn‑out en langdurige ziekte
Fedris breidt zijn pilootproject voor snelle burn‑out‑screening en begeleiding uit naar alle economische sectoren én de non‑profit. Daarnaast wordt het re‑integratiekader aangescherpt: werkgevers worden expliciet aangemoedigd om vroeg contact te houden met uitgevallen werknemers. Reken op bijkomende verplichtingen, maar ook op gesubsidieerde trajecten die de interne re‑integratiekosten drukken.

Gezin & werk
Cd&v schoof opnieuw het idee van een “familiekrediet” naar voren: 24 maanden verlofrechten per kind die ouders, grootouders of plusouders flexibel kunnen opnemen. De regering houdt het voorstel “onder studie”. Wordt het ingevoerd, dan stijgt het aantal afwezigheidsdagen, maar kan de uitval door burn‑out juist dalen.

Fiscale hervorming in de steigers
De contouren van een vermogenswinstbelasting liggen nog op tafel; parameters zoals vrijstellingsdrempel en termijn zijn punt van discussie.

Tegelijk circuleren plannen om aftrekken – alimentatie, rechtsbijstandverzekering, DBI – in te perken en enkele accijnzen (suiker, koffie, verpakkingen) te hertekenen. Holdings, familiale aandeelhouders en dranken‑ of verpakkingsproducenten doen er goed aan scenario’s klaar te hebben.

Chemie en milieu: PFAS
Begin  2025 zijn 32 PFAS‑houdende fyto­producten verboden – goed voor 41 % van de verkoop in 2023. Daarnaast komt er samen met de gewesten een sectorfonds dat milieu‑ en gezondheidskosten volgens het “vervuiler‑betaalt”‑principe recupereert. Chemie‑ en agro­bedrijven moeten alternatieven voorzien; ook grond‑ of watergebruikers kunnen op termijn bijdragen verschuldigd zijn.

Dierenwelzijn en procesrisico
Het voorstel om dierenrechten‑ngo’s zelfstandig naar de rechter te laten stappen is verworpen. Voor ondernemingen in vlees‑ en voedselsector verandert er niets aan de huidige sanctie‑ en procespraktijk.

Samenvatting mogelijke actiepunten

1. Budgetteren: hou rekening met een lichte daling van werkgeversbijdragen, maar voorzie marge voor het wegvallen van fiscale aftrekken.
2. HR‑planning: denk na over arbeidsreglementen voor verlengde vrijwillige overuren en toekomstige familiekredieten; leg re‑integratieprocedures vast.
3. Milieurisico’s: breng PFAS‑blootstelling in kaart en volg het opzetten van het sectorfonds.
4. Stakeholders: informeer aandeelhouders over de mogelijke meerwaardebelasting en werk verschillende scenario’s uit.

De definitieve teksten van de programmawet worden vóór 1 juli verwacht.

Update november 2025

Koppelverkoop komt overal voor: een lening met een verzekering, een betaalrekening met een aankoopbescherming, een vakantie met een annulatieverzekering. Handig, zolang je als klant keuze houdt en weet wat je koopt. In mei 2025 publiceerden de FSMA en de FOD Economie een gezamenlijke praktijkgids die precies uitlegt welke spelregels gelden als er een verzekering in het pakket zit. Deze blog zet de regels helder op een rij én verwerkt de recente wijzigingen voor hypotheken die gelden sinds 1 juni 2024. (Economie)

In één oogopslag

• Bundling (vrijwillig pakket) kan, tying (verplichte combinatie) meestal niet.
• Als er een verzekering in het pakket zit, gelden extra informatieplichten en een behoefteanalyse.
• Consumentenkrediet + verzekering: tying verboden, bundling kan met volledige keuzevrijheid.
• Hypotheek + verzekering: enkele verzekeringen mogen verplicht zijn als aangehecht contract; voor kortingen bij bundels gelden sinds 1 juni 2024 striktere voorwaarden.
• Los van alles: elk aanbod moet eerlijk en duidelijk zijn (geen misleiding of druk). (Economie)

---

1) Begrippen die je nodig hebt

Koppelverkoop is de overkoepelende term: een pakket met minstens één verzekering.
Bundling betekent dat de onderdelen ook los verkrijgbaar zijn.
Tying betekent dat je de onderdelen verplicht samen moet nemen.
Let op: de gebruikte termen verschillen per wet (Boek VI WER, Boek VII WER, Wet Verzekeringen), maar dit is de logica die de praktijkgids aanhoudt. (Economie)

---

2) Het juridische kader in het kort

• Lex specialis: als er een verzekering in het spel is, heeft art. 286 Wet Verzekeringen (IDD-omzetting) voorrang op het algemene verbod op het gezamenlijk aanbod uit Boek VI WER. De verzekeringsregels bepalen dus in welke scenario’s bundling of tying kan. (Economie)
• Altijd geldt de toets van oneerlijke handelspraktijken (Boek VI WER). Een bundel die misleidt of ongepaste druk zet, is verboden, ook al lijkt ze formeel te passen in een uitzonderingsregel. Het Hof van Justitie bevestigde dit onder meer in Wind Tre/Vodafone (vooraf geactiveerde betaalde diensten) en Compass Banca (extra informatie bij gelijktijdige aanbiedingen). (EUR-Lex)

---

3) Wat moet je vóór de verkoop vertellen?

Verkoop je een pakket met een verzekering, dan moet je vóór het afsluiten:

1. Zeggen of de onderdelen ook afzonderlijk te koop zijn.
2. Per onderdeel de kenmerken en, waar van toepassing, de kosten geven.
3. Uitleggen hoe de combinatie de dekking/risico’s wijzigt ten opzichte van de onderdelen apart.
4. Voor elke verzekering een behoefteanalyse doen (ook online, geen vooraf aangevinkte vakjes). (Economie)

Bij kredieten horen daar de vaste SECCI/ESIS-documenten bij. Als een verzekering verplicht is om het krediet te krijgen of om een korting te krijgen, moeten de kosten daarvan in het JKP. (Economie)

---

4) De belangrijkste scenario’s

A. Verzekering + niet-financieel product of dienst

Voorbeeld: smartphone + toestelverzekering, fiets + diefstalverzekering, reis + annulatieverzekering.
Regel: alleen bundling.

De klant moet het hoofdproduct zonder de verzekering kunnen kopen. Een verplichte annulatieverzekering bij een (pakket)reis kan dus niet; een optie mag wel. (Economie)

B. Betaalrekening + verzekering

Tying is niet toegestaan. Een betaalrekening moet afzonderlijk beschikbaar zijn. Bundling kan (bijvoorbeeld met een optionele aankoopbescherming), maar keuzevrijheid en duidelijke info zijn verplicht. Dit sluit aan bij de Payment Accounts Directive. (Economie)

C. Twee verzekeringen samen

Een verzekeraar mag pakketten aanbieden (bundling) en bijvoorbeeld een pakketkorting geven. Tying tussen twee losse verzekeringen kan onder Boek VI WER evenwel als een verboden gezamenlijk aanbod tellen, tenzij de producten één functioneel geheel vormen. Transparantie en een echte behoefteanalyse blijven nodig. (Economie)

D. Consumentenkrediet + verzekering

Tying is verboden: de kredietgever of -bemiddelaar mag je niet verplichten een andere overeenkomst te tekenen, ook niet bij een door hem aangeduide derde (art. VII.87, §1 WER). Bundling kan wél, met vrije keuze van verzekeraar en heldere informatie. Als de verzekering verplicht is voor het krediet of voor de korting, horen de kosten in het JKP. (Credit2Consumer)

E. Hypothecair krediet + verzekering

1) Aangehecht contract (toegestane tying)
Een beperkt lijstje verzekeringen mag de bank verplichten als kredietvoorwaarde:

• schuldsaldo/overlijden
• brandverzekering op het onderpand
• borgtochtverzekering

Voor zo’n aangehecht contract moet er een apart document zijn met vaste vermeldingen, en je behoudt de vrije keuze van verzekeraar: de bank moet een gelijkwaardige polis van jouw keuze aanvaarden. Niet naleven kan leiden tot opeisbaarheid van het krediet. (Economie)

2) Bundelkortingen bij hypotheken (sinds 1 juni 2024)
Korting op de debetrente mag, maar de wet legt extra waarborgen op:

• De korting per voorwaarde moet afzonderlijk in de kredietovereenkomst staan.
• Er mag geen bemiddelaar worden opgelegd.
• De bank moet de korting behouden als je na het eerste derde van de looptijd naar een andere dienstverlener overstapt (onder voorwaarden).
  Deze regels volgen uit de wet van 5 november 2023 en gelden sinds 1 juni 2024. (Etaamb)

3) Krediet met wedersamenstelling van kapitaal (toegevoegd contract)
Bij deze formule bouw je via een verzekering of spaarproduct kapitaal op om het einde van de looptijd te financieren. Dit toegevoegd contract maakt deel uit van de kredietconstructie en wordt anders behandeld dan een gewone nevendienst. Transparantie en zorgvuldigheid blijven sleutelwoorden. (Economie)

---

5) Oneerlijke handelspraktijken: de vangnettoets

Zelfs als een bundel formeel mag, blijft de unfair practices-toets gelden. De praktijk mag niet misleidend zijn en er mag geen ongepaste druk zijn. Het Hof van Justitie onderstreepte dit in Wind Tre/Vodafone (verboden vooraf geactiveerde betaalde diensten) en Compass Banca (extra informatie kan nodig zijn als twee aanbiedingen tegelijk worden gepresenteerd). (EUR-Lex)

---

6) Wat verandert nog?

De nieuwe EU-Consumentenkredietrichtlijn (EU) 2023/2225 moet uiterlijk 20 november 2025 worden omgezet. De regels zijn van toepassing vanaf 20 november 2026. Reken op nog meer aandacht voor transparantie, kredietwaardigheid en digitale verkoop. (EUR-Lex)

---

7) Praktische checklists

Voor aanbieders

• Geef per component heldere info en, waar relevant, aparte prijzen.
• Documenteer de behoefteanalyse per verzekering.
• Zorg bij hypotheken voor het aangehecht-document, vrije keuze van verzekeraar en correcte toepassing van de bundelkorting-regels sinds 1 juni 2024.
• Laat het JKP kloppen wanneer een verzekering verplicht is voor het krediet of voor de korting. (Economie)

Voor consumenten

• Vraag altijd: kan ik dit ook zonder? en wat kost elk deel apart?
• Laat je niet wijsmaken dat een verzekering “moet”, tenzij het om een aangehecht contract bij een hypotheek gaat. Dan nog kies jij de verzekeraar.
• Vergelijk totaalpakketten: een rentevoordeel kan wegvallen tegen een hogere premie elders.
• Lees de SECCI/ESIS en bekijk het JKP mét en zonder verzekeringen. (Economie)

---

Bronnen en nuttige links

• Gezamenlijke praktijkgids FSMA/FOD over koppelverkoop met een verzekeringscomponent (23 mei 2025). (Economie)
• Wet 5 november 2023 (in werking 1 juni 2024) met de nieuwe regels voor bundelkortingen bij hypotheken (art. VII.147 WER). (Etaamb)
• Consumentenkrediet: artikel VII.87, §1 WER (verbod op opgelegde nevendiensten) en FOD-uitleg over JKP en keuzemogelijkheden. (Credit2Consumer)
• Betaalrekeningen: Payment Accounts Directive 2014/92/EU (richtsnoer voor afzonderlijke beschikbaarheid van niet-essentiële diensten). (EUR-Lex)
• Unfair practices: HvJ Wind Tre/Vodafone (13 september 2018) en Compass Banca (14 november 2024). (EUR-Lex)
• ESMA-richtsnoeren over cross-selling (MiFID II). (ESMA)
• EIOPA-waarschuwing over bancassurance en kredietbeschermingsverzekeringen (CPI). (eiopa.europa.eu)
• CCD II: Richtlijn (EU) 2023/2225 — omzetting uiterlijk 20 november 2025, toepassing vanaf 20 november 2026. (EUR-Lex)

---

Deze blog is zuiver informatief en vervangt geen professioneel juridisch advies.

TL;DR
De FSMA (de Belgische toezichthouder op financiële producten) verzamelde álle spelregels over “koppel­verkoop” van verzekeringen in één handige praktijkgids (FSMA_2025_09, 23 mei 2025). Het document is geen nieuwe wet, maar het vertelt je wel hoe en wanneer je een verzekering nog samen met een krediet, betaalrekening of ander product mag aanbieden. In deze blogpost vind je een leesbaar overzicht plus een mini-woordenboek voor wie niet dagelijks in de compliance-lianen hangt.

---

1 | Drie wetboeken, één onderwerp

Laag	Voor wie?	Wat regelt ze?
Boek VI WER – “Handelspraktijken”	álle ondernemingen	Verbiedt tying (verplicht pakket) met financiële diensten, tenzij uitzondering; toetst ook of iets een oneerlijke handelspraktijk is.
Wet Verzekeringen(IDD-omzetting)	verzekeraars & tussenpersonen	Vertelt of je een polis verplicht mag koppelen en welke info vooraf móét.
Boek VII WER – “Kredieten”	banken & kredietmakelaars	Specifieke regels voor hypothecair en consumentenkrediet (bv. rente-korting, JKP, verzekeraar-keuze).

Belangrijk: De Wet Verzekeringen is een lex specialis: waar ze spreekt, primeert ze op Boek VI.

---

2 | Tying, bundling & co in gewone mensentaal

Term	Simpel uitgelegd
Tying	Je moet product A + product B samen nemen. Denk aan een hypotheek waarbij de bank eist dat je de verplichte brandpolis ook bij haar sluit.
Bundling	Producten worden in één pakket verkocht, maar je kúnt elk deel ook apart kopen. Vaak lokt de bundel met een korting.
Oneerlijke handelspraktijk	Elke verkoops- of marketingwijze die jij als consument misleidend, agressief of onduidelijk zou vinden, en waardoor je een aankoop doet die je anders niet had gedaan.
IDD	Europese richtlijn “Insurance Distribution”. Legt gedrags- en informatieplichten op aan àlle personen die verzekeringen verkopen.
Nevendienst	Extra service die samen met je krediet/rek. verkocht wordt (bv. schuldsaldo-verzekering).
Aangehecht contract	Verzekering die expliciet in de krediet­akte als voorwaarde staat (schuldsaldo, brand). Niet betalen → bank kán krediet opeisbaar stellen.
Toegevoegd contract	Spaar- of levensverzekering bij “krediet met wedersamenstelling” (tak 23 e.d.) die je kapitaal op het einde moet aanzuiveren.
JKP (Jaarlijks Kosten­percentage)	Het “all-in”-rentecijfer dat alle gekende kosten in een krediet omzet naar een jaarpercentage – handiger om leningen te vergelijken.
FSMA / FOD Economie	Toezichthouders. FSMA focust op financiële sector; FOD Economie bewaakt de algemene consumentenregels.

---

3 | Spelregels in één schema

Hoofdproduct	Nevenproduct	Tying	Bundling	Extra eisen
Verzekering	Ander goed/dienst	Ja, mag	Ja, mag	Prijs & dekking per component tonen
Ander goed/dienst (bv. fiets)	Verzekering	Nee	Ja	Fiets moet solo verkoopbaar blijven
Beleggingsdienst / gestructureerde deposito	Verzekering	Ja	Ja	MiFID-info + risicobeschrijving
Hypothecair krediet	Verzekering	Nee*	Ja	Uitzondering: aangehecht/toegevoegd contract
Consumentenkrediet	Verzekering	Nee	Ja	Bank mag verzekeraar niet opleggen
Betaalrekening	Verzekering	Nee	Ja
(Pakket)reis	Reis­verzekering	Nee	Ja	Klant moet reis kunnen boeken zónder polis

---

Iets visueler, vanuit de publicatie zelf:

4 | Highlights voor 2025-2026

1. Nieuwe krediet-kortingsregels (1 juni 2024)
   • Rente-korting moet per voorwaarde zichtbaar zijn.
   • Na ⅓ looptijd mag klant gratis naar andere verzekeraar zonder verlies van korting.
2. Tightere bancassurance-controle
   • EIOPA waarschuwt voor hoge commissies & verplichte pakketten.
   • FSMA verwacht dat banken het premie-nadeel vs. rente-voordeel uitdrukkelijk uitleggen.
3. Digitale verkoop
   • Geen vooraf aangevinkte boxen: klant moet actief aangeven dat hij polis wil.
   • Needs-analyse blijft verplicht, ook in app of webflow.
4. Roadmap 2025-2026
   • Q3 2025: IT-flows klaar voor nieuwe precontractuele schema’s.
   • Q4 2025: Training sales & customer-care op vernieuwde “vrije keuze”-regels.
   • Jan 2026: Centraal pensioen­overzicht vervangt jaarlijkse fiches (tweede pijler) – pensioen­instellingen moeten data aanleveren via FSMA-kaders.

---

5 | Checklist voor compliance

1. 🔍 Map al je bundels: welke combinaties verkoop je vandaag?
2. 📝 Label per bundel: hoofd- vs. nevenproduct, tying/bundling, eventuele kredietvoorwaarde.
3. 🛠️ Update document­generator: aparte prijzen, JKP, switch-datum, aangehecht contract-bijlage.
4. 💬 Herschrijf scripts & webcopy: leg keuzevrijheid én voordelen helder uit.
5. 🎯 Herbekijk incentives: variabele verloning mag geen druk zetten om duurder pakket te pushen.
6. 📚 Train frontline: basisbegrippen + nieuwe “bewijs van vrije keuze”-rules.
7. 🚦 Incident-flow: als klant klaagt over “verplichte” verzekering, moet bewijs (checkbox, paraaf) snel traceerbaar zijn.

---

6 | Waarom dit ertoe doet

• Reputatie: (social)-media-shaming na “verplichte” polissen treft merkvertrouwen.
• Boetes: onrechtmatig bundelen kan leiden tot nietigheid van clausule + FSMA-sancties tot €2,5 mln.
• Klantretentie: transparante pakketten verlagen uitstap na ⅓ looptijd en verhogen cross-sell later.